ربيع بن أحمد الأخويني البخاري

16

هداية المتعلمين في الطب ( فارسى )

باز از وجه تحليل بالعكس جنان بوذ كى كسى كويذ كى « 1 » آدمى از دستان و بايان و شكم مركب است و هر يكى ازين اندامها از اندامهاى مفرده مركبست و عدد اندامهاى مفرده سيزده اندامست : يكى استخوان و ديكر بوست « 2 » سديگر كوشت جهارم رگهاى ناجهنده و بنجم ركهاى جهنده و « 3 » ششم اعصاب و هفتم غضاريف اعنى غژغرها « 4 » و هشتم رباطات اعنى اان بيها كبر بيوندها بوذ تا بيوندها را استوار دارذ و نوهّم اغشيه و اغشيه آن جيزها بوذ كه جن كرباس تنك بر استخوانها و بر بهلو « 5 » بوشيذه بوذ و دهم مغز بميان « 6 » استخوان و يازدهم رطوبت زجاجى كى اندر جشم است و دوازدهم رطوبت جليدى و سيزدهم رطوبت بيضى « 7 » . و باز كويند كى « 1 » تركيب اين سيزده اندام مفرده از جهار خلط است اعنى صفرا و سودا و خون و بلغم . و باز كويند كى « 1 » تركيب اين اخلاط از منى مادر و بدرست و از غذا و باز گويند كى تركيب اغذيه از كوشتهاى حيوانات بوذ و از نبات . و باز گويند كى تركيب نبات از خاك و آب و هوا و آتش [ بوذ ] « 8 » اعنى تابش آفتاب جنانك ياذ كرده آمذه است . تحليل بالعكس اينست . و « 3 » باز از وجه تحليل بالحد جنان بوذ كى كفته آيذ به حد آدمى كى آدمى زنده كويا و « 3 » مير است و به حد حيوان گويند كه « 1 » حيوان آن جيز بوذ كه او را « 9 » ( f . 12 ) علم و قدرت ببوذ « 10 » و ازين لفظ حيوان مهمل [ انسان ] « 11 » خواهذ و كر حيوان خواهذ كويذ « 12 » ورا حس و حركت بوذ . و به حد بجشكى كويذ بجشكى بيشه‌اى بوذ كه تندرستى آدميان را « 13 » نكاه دارذ و جن رفته بوذ باز آرذ از روى علم و عمل و حاجتمند بوذ هر بيشه‌اى بعلم و عمل آن بيشه

--> ( 1 ) - ف : « كى » ندارد . ( 2 ) - ف : و . ( 3 ) - ف : « و » ندارد . ( 4 ) - ف : غرتها . ( 5 ) - ف : بر پهلوها . ( 6 ) - ف : ميان . ( 7 ) - ب ه : اين هر سه رطوبت جشم را باشد . ( 8 ) - از « ف » افزوده شد . ( 9 ) - ف : ورا . ( 10 ) - ف : قدرة بوذ . ب ه : يا كويذ انك ورا حس و حركت باشد تا اينجا حد بجشكى . . . اينست ، خ . ( 11 ) - از « ف » افزوده شد . در اصل : انشان . ( 12 - 11 ) - ف : را خواهذ كويذ كه . ( 13 ) - ف : « را » ندارد .